કાવેરી જળ વિવાદ ફરી તેજ
આજે નવું શું? · Today's Delta
વરસાદની અછત અને ઓછી જળસંગ્રહ સ્થિતિથી Cauvery પાણી વહેંચણી પર ફરી તણાવ. Tamil Nadu એ CWMA ના નિર્દેશ મુજબ પાણી છોડાવવા Supreme Court નો દરવાજો ખખડાવ્યો.
Concept Decode
કાવેરી દક્ષિણ ભારતની આંતરરાજ્ય નદી છે — basin states: Karnataka (upper riparian), Tamil Nadu (lower riparian), Kerala અને Puducherry.
આંતરરાજ્ય જળ વિવાદ Article 262 અને Inter‑State River Water Disputes Act, 1956 હેઠળ આવે. SC ના 2018 ના ચુકાદા બાદ CWMA અને CWRC રચાયાં. ઓછા વરસાદના વર્ષોમાં distress‑sharing formula સૌથી મોટો મુદ્દો બને.
Key Findings
- CWMA એ Karnataka ને 26 ઑગસ્ટ–8 સપ્ટે, 15 દિવસ માટે દરરોજ 9,000 cusecs પાણી છોડવા કહ્યું હતું.
- કાવેરી ખીણના 7 મુખ્ય જળાશયો કુલ ક્ષમતાના માત્ર 55.7% ભરાયેલા.
- Mettur (Stanley Reservoir) થી samba paddy માટે ~45 દિવસનું પાણી છોડાયું.
- Tamil Nadu એ અગાઉની shortfall પૂરી કરવાની માંગ પણ ઉઠાવી.
360° View
Prelims
- Article 262; ISRWD Act 1956
- CWMA, CWRC (2018)
- Mettur = Stanley Reservoir
Mains
- Cooperative federalism અને જળ વિવાદ
- Distress‑sharing formula
Static
- Peninsular rivers, basin geography
Gujarat/State
- ગુજરાત — Narmada વિવાદ અને NWDT (તુલના)
The Trap Question
આંતરરાજ્ય નદી જળ વિવાદો સંબંધિત બંધારણનો અનુચ્છેદ કયો છે?
⚠ દરેક option ની trap
A: Neighbour‑article trap. 263 = Inter‑State Council.
B: સાચું. Article 262 — Parliament જળ વિવાદ માટે કાયદો બનાવી શકે, અદાલતની jurisdiction મર્યાદિત કરી શકે.
C: Fiscal trap. 280 = Finance Commission.
D: Legislative trap. 249 = રાષ્ટ્રીય હિતમાં State List પર Parliament નો કાયદો.
યાદ રાખો
કાવેરી: Karnataka (upper) vs Tamil Nadu (lower).
Article 262 + ISRWD Act 1956; CWMA/CWRC 2018.
ઉકેલ: distress‑sharing formula અને basin management.
1‑4‑7 Revision
આ topic ને Day 4, 7 અને 15 પર ફરી વાંચો — "યાદ રાખો" points અને trap MCQ સાથે.
Sources & Evidence
- Editorial clipping (supplied)
- Static: Cauvery basin & constitutional background