અનમોલ બીજ બેંક: કચ્છના કૃષિ જ્ઞાનનું સંરક્ષણ
આજે નવું શું? · Today's Delta
કચ્છની ‘અનમોલ બીજ બેંક’ રાજ્યની સૌથી મોટી પરંપરાગત seed bank તરીકે ઓળખાય છે — દર વર્ષે આશરે 6,500 ખેડૂતોને બીજ અને આશરે 200 મેટ્રિક ટન બીજનો પુરવઠો.
Concept Decode
Seed bank એ સ્થાનિક અને પરંપરાગત બીજનો સંગ્રહ, સંવર્ધન અને વિતરણ કરતી વ્યવસ્થા છે. કચ્છ જેવા સૂકા, હવામાન‑સંવેદનશીલ પ્રદેશમાં સ્થાનિક જાતો (જવાર, બાજરી) પરિસ્થિતિ‑અનુકૂળ હોય છે.
આ in‑situ / community conservation નું ઉદાહરણ છે — જે seed sovereignty, જૈવ વૈવિધ્ય અને climate resilience ને મજબૂત કરે છે.
Key Findings
- ‘અનમોલ બીજ બેંક’ — ગુજરાતની સૌથી મોટી પરંપરાગત seed bank.
- દર વર્ષે આશરે 6,500 ખેડૂતોને બીજ.
- આશરે 200 મેટ્રિક ટન બીજનો પુરવઠો.
- ચક્ર: સંગ્રહ → સંવર્ધન → વિતરણ → પુનઃઉત્પાદન.
360° View
Prelims
- Seed bank, in‑situ vs ex‑situ conservation
- PPV&FR Act, 2001
Mains
- Seed sovereignty અને ખાદ્ય સુરક્ષા
- Climate‑resilient agriculture
Static
- NBPGR National Genebank (New Delhi)
- Svalbard Global Seed Vault (Norway)
Gujarat/State
- કચ્છ — સૂકો પ્રદેશ, મિલેટ આધારિત ખેતી
The Trap Question
ખેડૂતોના બીજ સંબંધિત અધિકારોને માન્યતા આપતો Protection of Plant Varieties and Farmers' Rights (PPV&FR) Act કયા વર્ષનો છે?
⚠ દરેક option ની trap
A: Sister‑law trap. 2002 = Biological Diversity Act.
B: સાચું. PPV&FR Act, 2001 — ખેડૂતોને બીજ સાચવવા, વાપરવા, વહેંચવાનો અધિકાર.
C: Environment‑law trap. 1986 = Environment (Protection) Act.
D: Environment‑law trap. 1972 = Wildlife (Protection) Act.
યાદ રાખો
અનમોલ બીજ બેંક, કચ્છ — ~6,500 ખેડૂતો, ~200 MT બીજ.
Seed bank = જૈવ વૈવિધ્ય + climate resilience.
PPV&FR Act 2001; Biological Diversity Act 2002.
1‑4‑7 Revision
આ topic ને Day 4, 7 અને 15 પર ફરી વાંચો — "યાદ રાખો" points અને trap MCQ સાથે.
Sources & Evidence
- Gujarati news clipping (supplied)
- Static: traditional seed conservation background