લોથલ અને લુપ્ત નદીનો જોડાણ?

આજે નવું શું? · Today's Delta

ASI ના ચાલુ ખોદકામમાં લોથલ નજીક રેતીનું સ્તર (sand sediment layer) મળ્યું — સંકેત કે એક પ્રાચીન palaeochannel ડોકયાર્ડને મોટી નદી પ્રણાલી અને અરબી સમુદ્ર સાથે જોડતી હોઈ શકે.

Concept Decode

લોથલ ગુજરાતમાં આવેલું હડપ્પા (Indus Valley) સંસ્કૃતિનું બંદર‑શહેર છે (આશરે ઈ.સ.પૂ. 2400–1900). તેનું સૌથી જાણીતું લક્ષણ ઈંટોથી બનેલું dockyard છે — પ્રાચીન સમુદ્રી વેપારનો પુરાવો.

પ્રશ્ન એ હતો કે આજે દરિયાથી દૂર હોવા છતાં ડોકયાર્ડ કેવી રીતે કામ કરતું? નવો palaeochannel (લુપ્ત નદીનો માર્ગ) એ જોડાણ સમજાવી શકે — ભોગાવો નદી હાલમાં સ્થળથી આશરે 5 કિમી દૂર વહે છે.

Key Findings

ASI ખોદકામમાં શહેર નજીક રેતીનું સ્તર — પ્રાચીન જળપ્રવાહનો સંકેત.
ડોકયાર્ડ પાસે રક્ષણાત્મક દિવાલ (boundary wall) અને નીચલા શહેરમાં વર્કશોપ, હર્થ (અગ્નિ) અને ભઠ્ઠીઓ મળ્યાં.
મળેલી વસ્તુઓ: seals, weights, fishhooks, black‑slip jars, terracotta figurines.
ભોગાવો નદી હાલ સ્થળથી આશરે 5 કિમી પશ્ચિમ‑દક્ષિણ તરફ વહે છે.

360° View

Prelims

લોથલ = હડપ્પીય બંદર, Dockyard
ખોદકામ: S.R. Rao (1955–60)
Palaeochannel એટલે શું

Mains

હડપ્પીય સમુદ્રી વેપાર અને town planning
Archaeology નવી દ્રષ્ટિ કેવી આપે

Static

Indus Valley Civilization
Harappan sites: Dholavira, Rangpur

Gujarat/State

Ahmedabad જિલ્લો — NMHC (National Maritime Heritage Complex) at Lothal
ગુજરાતનો પુરાતત્વીય વારસો

The Trap Question

લોથલનું મુખ્ય ખોદકામ કોના નેતૃત્વમાં થયું હતું?

યાદ રાખો

લોથલ = હડપ્પીય dockyard, ગુજરાત (ઈ.સ.પૂ. ~2400–1900).

નવો સંકેત: palaeochannel → નદી પ્રણાલી → અરબી સમુદ્ર વેપાર.

ખોદકામ S.R. Rao; NMHC લોથલ ખાતે વિકસી રહ્યું છે.

1‑4‑7 Revision

Day 1 · આજે Day 4 Day 7 Day 15

આ topic ને Day 4, 7 અને 15 પર ફરી વાંચો — "યાદ રાખો" points અને trap MCQ સાથે.

Sources & Evidence

The Times of India — ASI excavation at Lothal, Ahmedabad
Static: Archaeological Survey of India (ASI)